Het is een merkwaardig schouwspel. Terwijl de zon langzaam wegzakt achter de knotwilgen en de polder in een gouden gloed zet, zie ik in gedachten de blauwdrukken over het landschap heen vallen. Blauwdrukken voor huizen waar mensen schreeuwend om verlegen zitten en voor bedrijfshallen die de economie moeten aanjagen. Maar tussen de droom en de daad staat in Nederland op het moment niet alleen wetgeving, maar vooral een oververhit koperdraadje in de grond.
De term ‘netcongestie’ klinkt als een milde verkoudheid van het elektriciteitsnet, maar het is in feite een hartinfarct voor de vooruitgang. Daar ligt dat terrein, al jaren ‘voorbelast’ met zand. Een braakliggend niemandsland waar de natuur langzaam bezit neemt van wat ooit een bruisende economische hub had moeten worden. Het wacht op stroom die er niet is, terwijl aan de overkant de eerste heipalen voor de nieuwe woonwijk de grond in moeten.
En daar wringt de schoen in onze polderlogica. Wie krijgt er voorrang bij de verdeelsleutel van de schaarse energie? De ondernemer die banen creëert of de jonge starter die eindelijk een dak boven zijn hoofd wil? Het is een duivels dilemma voor de gemeente, die ondertussen vrolijk mee puzzelt aan nóg een uitbreiding. Het lijkt op een potje Monopoly waarbij de bank al lang failliet is, maar de spelers nog steeds fanatiek straten blijven kopen.
De eigenaar van de grond kijkt ondertussen tevreden naar zijn bezit. Een strategisch schaakspel op de vierkante kilometer. Het is bijna bewonderenswaardig hoe één partij zoveel kaarten in handen kan hebben. De publieke zaak, de leefbaarheid en de balans in de waard, zijn ondertussen afhankelijk van de grillen van de markt en de capaciteit van een transformatorhuisje.
De gemeente droomt ondertussen van het grootste aandeel bedrijventerrein in de regio. Ongetwijfeld een prestige project, maar voor wie bouwen we dit eigenlijk? Voor de statistieken van de provincie, of voor de bewoners van het dorp die hun weidse uitzicht zien veranderen in een muur van grijze ‘distributiedozen’ waar straks misschien niet eens een koffiezetapparaat kan pruttelen door het gebrek aan Ampères?
Het is een absurdistisch toneelstuk. We plannen uitbreiding op uitbreiding, terwijl de basisvoorziening van energie aan de beademing ligt. We tekenen nieuwe wijken terwijl de infrastructuur kraakt onder het gewicht van onze ambities. In de luwte van Rotterdam, daar waar de rust juist het grootste goed is, dreigt de polder te bezwijken onder een stapeling van plannen die op papier prachtig glimmen, maar in de praktijk stuiten op een muur van congestie.
Als we niet oppassen, wordt onze waard straks niet gekenmerkt door het prachtige polderlandschap, maar door een verzameling lege hallen en onverlichte straten. Een monument voor onze onstuitbare drang naar méér, zonder dat we de stekker erin kunnen steken. Misschien moeten we, voordat de volgende haalbaarheidsstudie wordt besteld, eerst eens vragen of het licht wel aan kan. Want een dorp met het grootste aandeel bedrijventerrein staat misschien goed in de boeken, maar een dorp dat zijn eigen identiteit verliest in de schaduw van stroomloze blokdozen, is een prijs die we niet moeten willen betalen.
Ik hoop dat de puzzelaars op het gemeentehuis niet vergeten dat een puzzel pas af is als alle stukjes passen: ook die van de natuur, de woningnood en jawel, het stopcontact.
Illustratie: Heidi Sairanen
#2 2026 | De column van Vincent (partner EGM architecten) is te lezen in elke editie van Bouwwereld – de wereld achter architectuur en bouwtechniek.
